Numer 2 (91) 2017

Wersją podstawową (referencyjną) czasopisma jest wersja papierowa.

Miesiąc wydania: marzec 2017 r.
Numer: 2 (91) 2017

Spis treści: English Polski

Artykuły i rozprawyOrzeczenia i glosyRecenzje

  • Łukasz Zoń
    Działalność brokerska po implementacji dyrektywy w sprawie dystrybucji ubezpieczeń – uwagi praktyczne
  • Dr hab. Dorota Maśniak, dr Katarzyna Malinowska
    Czynności dystrybucyjne w nowym reżimie zawierania umów ubezpieczenia – wybrane aspekty implementacji dyrektywy nr 2016/97 w sprawie dystrybucji ubezpieczeń
  • Dr Monika Szaraniec
    Przyszły model pośrednictwa ubezpieczeniowego w Polsce w zakresie świadczenia usługi doradztwa – propozycje na tle dyrektywy w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (IDD)
  • Dr Bartosz Kucharski
    Broker ubezpieczeniowy jako wolny zawód
  • Dr hab. Jakub Pokrzywniak
    Rozliczenia pomiędzy brokerem ubezpieczeniowym a zakładem ubezpieczeń w świetle orzecznictwa sądowego w kontekście prac nad nową ustawą o dystrybucji ubezpieczeń
  • Dr hab. Magdalena Szczepańsk
    Nowe ujęcie umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym w świetle art. 23 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
  • Dr Małgorzata Serwach
    Recourse Claims between the Parties to the Liability Insurance Contract
  • Dorota Walerjan
    Nowelizacja przepisów o podatku VAT ograniczająca zakres zwolnienia z tego podatku – skutki dla podmiotów działających na rynku ubezpieczeń

  • Jacek Reps
    Przegląd orzecznictwa sądowego z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych
  • dr hab. prof. UAM Marcin Orlicki
    Glosa  do wyroku SN z 19 stycznia 2017 r. (II CSK 2017/16) dotyczącego  znaczenia  zasad słuszności przy ustalaniu odpowiedzialności ubezpieczyciela
  • Maciej Wróbel
    Glosa do wyroku SN z 3 lutego 2017 r. (II CSK  400/16) w sprawie odszkodowania prawnoautorskiego za stworzenie pakietu ubezpieczeniowego

  • rec. Jakub Pokrzywniak
    Monika Szaraniec „Działalność gospodarcza pośredników ubezpieczeniowych.Studium publicznoprawne”

Articles and treatisesJudical decisions and glossesReviews

  • Łukasz Zoń
    Brokering Activity after the Implementation of  Insurance Distribution Directive – Practical Comments
  • Dorota Maśniak, Katarzyna Malinowska
    Distribution Activities in a New Regime of Concluding Insurance Contracts – Selected  Aspects of the Implementation of Directive 2016/97 on Insurance Distribution
  • Monika Szaraniec
    Future Model of Insurance Mediation in Poland in the Provision of Advisory Services – Proposals on the Background of Insurance Distribution Directive (IDD)
  • Bartosz Kucharski
    Insurance Broker as an Independent Professional
  • Jakub Pokrzywniak
    Settlements between an Insurance Broker and an Insurance Undertaking in the Light of the Case Law in the Context of the Work on a New Insurance Distribution Act
  • Magdalena Szczepańska
    New Approach to Unit-Linked Insurance Contracts  under Article 23 of the Insurance and Reinsurance Activity Act
  • Małgorzata Serwach
    Recourse Claims between the Parties to the Liability Insurance Contract
  • Dorota Walerjan
    Amendment to the VAT Legislation Limiting the Scope of Exemption from this Tax – Some Effects on the Insurance Market Operators

  • Jacek Reps
    Review of Judicial Decisions Concerning Economic Insurance
  • Marcin Orlicki
    Gloss to the Supreme Court’s Judgment of 19 January 2017 (II CSK 2017/16) concerning the importance of equity in establishing the liability of the insurer
  • Maciej Wróbel
    Gloss to the Supreme Court’s Judgment of 3 February 2017 (II CSK  400/16) on the copyright compensation for creating an insurance package

  • reviewed by Jakub Pokrzywniak
    Monika Szaraniec „The Business of Insurance Intermediaries. A Public Law Study

Streszczenia artykułów: English Polski

Tłumaczenie streszczeń artykułów na język angielski – Anna Tulińska

  • Łukasz Zoń
    Działalność brokerska po implementacji dyrektywy o dystrybucji ubezpieczeń – uwagi praktyczne

W artykule omówiono rozwiązania przyjęte przez projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń z dnia 22 marca 2017r. implementującej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/97 z dnia 20 stycznia 2016r. w sprawie dystrybucji ubezpieczeń, w zakresie praktycznych skutków i wyzwań dla prowadzonej przez brokerów ubezpieczeniowych działalności w związku z koniecznością dostosowania do nowej rzeczywistości prawnej. Autor wskazuje przede wszystkim na konsekwencje utrzymania podmiotowego podziału pośrednictwa, nałożenia rozbudowanych obowiązków w zakresie identyfikacji potrzeb klientów, obowiązków informacyjnych zmierzających do zapobiegania konfliktom interesów czy też nowego zdefiniowania rekomendacji brokerskiej. Przedstawia również obowiązki w zakresie doskonalenia zawodowego pośredników ubezpieczeniowych.

Słowa kluczowe: ubezpieczenia pośrednicy ubezpieczeniowi dyrektywa IDD implementacja ustawa o dystrybucji ubezpieczeń konflikt interesów transparentność rekomendacja brokerska

  • Dorota Maśniak, Katarzyna Malinowska
    Czynności dystrybucyjne w nowym reżimie zawierania umów ubezpieczenia – wybrane aspekty implementacji dyrektywy nr 2016/97 w sprawie dystrybucji ubezpieczeń

Artykuł dotyczy wybranych aspektów prawnych rysujących się na tle implementacji dyrektywy nr 2016/97 w sprawie dystrybucji ubezpieczeń. Autorki zajęły się najbardziej w ich ocenie palącymi problemami dotyczącymi czynności dystrybucyjnych w nowym reżimie zawierania umów ubezpieczenia. Z racji obszernej regulacji samej dyrektywy, jak i powstającego na jej tle projektu polskiej ustawy o dystrybucji, kompleksowe omówienie nowego reżimu wykracza poza ramy wytyczone wymogami redakcyjnymi. Z tego powodu autorki skupiły się na celach dyrektywy IDD i możliwych sposobach jej implementacji, wyodrębnieniu czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego od czynności ubezpieczeniowych w kontekście koncepcji zbiorczego uregulowania dystrybucji ubezpieczeń i wpływie takiego rozwiązania na system zawierania umowy ubezpieczenia. Szczególnej uwadze poddany został, rodzący się wg projektu nowej ustawy, podwójny reżim dystrybucji ubezpieczeń w prawie polskim, który będzie uregulowany zarówno w nowej ustawie, jak i w ustawie o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Obszerna część opracowana poświęcona została etapowej procedurze informacyjnej poprzedzającej zawarcie umowy ubezpieczenia, która wynika z faktu, że prawodawca unijny wyodrębnił dwie procedury zawierania umów ubezpieczenia, różniące się nie sposobem dotarcia do podmiotu poszukującego ochrony, ale udzieleniem (bądź nieudzieleniem)  zindywidualizowanej porady.

Słowa kluczowe: dystrybucja pośrednictwo implementacja IDD ustawa o dystrybucji.

  • Monika Szaraniec
    Przyszły model pośrednictwa ubezpieczeniowego w Polsce w zakresie świadczenia usługi doradztwa – propozycje na tle dyrektywy w sprawie dystrybucji ubezpieczeń (IDD)

Dyrektywa IDD dopuszcza świadczenie usługi doradztwa przez każdego pośrednika ubezpieczeniowego (także szerzej: dystrybutora ubezpieczeniowego), jednak ustawodawca europejski dopuszcza zastosowanie własnych prawnych rozwiązań krajowych w tym zakresie. Do tej pory, do świadczenia usługi doradztwa względem klienta byli w prawie polskim zobowiązani brokerzy ubezpieczeniowi, a doradztwa ustawodawca nie zaliczał do czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego. Na podstawie przepisów dyrektywy IDD doradztwo należy zaliczyć do czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego, a ustawodawca krajowy musi rozstrzygnąć, który z pośredników ubezpieczeniowych będzie świadczył, bądź nie, usługę doradztwa względem klienta. Ocenie poddane zostaną propozycje w zakresie świadczenia usługi doradztwa przez pośrednika ubezpieczeniowego zawarte w projekcie ustawy o dystrybucji ubezpieczeń. Autorka przedstawia również wnioski de lege ferenda pod adresem ustawodawcy związane z tym zagadnieniem.

Słowa kluczowe: dystrybucja ubezpieczeń agent ubezpieczeniowy broker ubezpieczeniowy doradztwo obowiązek informacyjny ochrona klienta zindywidualizowana rekomendacja

  • Bartosz Kucharski
    Broker ubezpieczeniowy jako wolny zawód

Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy broker ubezpieczeniowy jest wolnym zawodem. Pytanie dotyczące statusu brokera ubezpieczeniowego jest istotne szczególnie w związku z koniecznością implementacji przez Polskę dyrektywy IDD. Termin wolny zawód nie ma definicji legalnej i może być opisywany przez wskazanie cech charakteryzujących wolne zawody. Broker ubezpieczeniowy nie spełnia wszystkich cech przypisywanych wolnym zawodom. Przede wszystkim obowiązująca ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym jak również przygotowany przez Ministerstwo Finansów projekt ustawy o dystrybucji ubezpieczeń ujmują brokera jako rodzaj przedsiębiorcy, nie zaś jako rodzaj zawodu. Ponadto zarówno obowiązująca ustawa, jak i projekt nie przewidują istnienia obligatoryjnego samorządu zawodowego brokerów. Zdaniem autora broker winien zyskać status wolnego zawodu. Mając powyższe na uwadze autor wskazuje na mankamenty obecnie obowiązującej ustawy oraz projektu oraz formuje postulaty de lege ferenda.

Słowa kluczowe: pośrednictwo ubezpieczeniowe broker ubezpieczeniowy dyrektywa IDD wolne zawody działalność gospodarcza przedsiębiorca

  • Jakub Pokrzywniak
    Rozliczenia pomiędzy brokerem ubezpieczeniowym a zakładem ubezpieczeń w świetle orzecznictwa sądowego, w kontekście prac nad nową ustawą o dystrybucji ubezpieczeń

Problematyka wynagrodzenia brokera ubezpieczeniowego nie jest uregulowana w przepisach prawa. Nieczęsto jest ona także przedmiotem orzecznictwa sądowego. Wydano jednak w Polsce kilka judykatów, które pozwalają na sformułowanie pewnych wniosków dotyczących postrzegania przez orzecznictwo kluczowych problemów związanych z wynagradzaniem brokera. W szczególności, co do zasady akceptowana jest praktyka wypłacania brokerom kurtażu przez ubezpieczycieli. Po drugie, orzecznictwo poszukuje podstawy prawnej płatności kurtażu w porozumieniu zawieranym pomiędzy brokerem ubezpieczeniowym a ubezpieczycielem. Po trzecie wreszcie, przesłanką płatności prowizji brokerskiej jest faktyczny wkład brokera w doprowadzenie do zawarcia umowy ubezpieczenia.

Słowa kluczowe: broker ubezpieczeniowy prowizja brokerska (kurtaż) porozumienie kurtażowe

  • Magdalena Szczepańska
    Nowe ujęcie umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym w świetle art. 23 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej

W artykule przedstawiono ogólną charakterystykę umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Na podstawie art. 23 ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wyodrębniono cechy charakterystyczne tej umowy. W szczególności omówiono poszczególne rodzaje świadczeń głównych tego stosunku zobowiązaniowego oraz zasady ustalania ich wysokości. Analiza zawarta w artykule koncentruje się na elementach inwestycyjnych tego stosunku zobowiązaniowego, ponieważ jest to cecha odróżniająca go od klasycznej umowy ubezpieczenia. W tym zakresie omówiono problematykę ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego oraz ponoszenie w tej umowie przez ubezpieczającego ryzyka inwestycyjnego jako elementu przedmiotowo istotnego.

Słowa kluczowe: umowa ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy wykup częściowy i całkowity

  • Małgorzata Serwach
    Roszczenia regresowe pomiędzy stronami umowy ubezpieczenia OC

Tematem niniejszego artykułu są rozliczenia regresowe pomiędzy stronami stosunku ubezpieczenia z chwilą, gdy roszczenia odszkodowawcze poszkodowanego zostaną w pełni zaspokojone. Autorka przedstawia różnice pomiędzy regresem typowym oraz regresem nietypowym, a następnie analizuje przypadki pozwalające na zgłoszenie przez ubezpieczyciela roszczenia regresowego do drugiej strony umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC). Powołuje przypadki, w jakich uprawnienie to może być zgłoszone w obowiązkowych ubezpieczeniach OC oraz analizuje ewentualne podstawy prawne roszczenia regresowego ubezpieczyciela w dobrowolnych ubezpieczeniach OC. Przedstawia wątpliwości interpretacyjne związane nie tylko z kwalifikacją takiego roszczenia, ale także z jego dopuszczalnością. W podsumowaniu swoich rozważań proponuje zastosowanie interpretacji, która będzie pozostawała w zgodzie z celem ubezpieczenia OC; funkcjami, jakie ubezpieczenie to powinno spełniać oraz uznaniem, że w przypadku niektórych rodzajów szkód, bezpośredni sprawca nie powinien zostać zwolniony z materialnej odpowiedzialności za jej wyrządzenie.

Słowa kluczowe: ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej regres nietypowy (szczególny) regres typowy ubezpieczenia obowiązkowe a ubezpieczenia dobrowolne pozycja prawna ubezpieczającego ubezpieczonego  sprawcy szkody ubezpieczyciela

  • Dorota Walerjan
    Nowelizacja przepisów o podatku VAT ograniczająca zakres zwolnienia z tego podatku – niektóre skutki dla podmiotów działających na rynku ubezpieczeń

Przedmiotem artykułu jest omówienie nowelizacji przepisów o podatku od towarów i usług (VAT) ograniczającej zakres zwolnienia z tego podatku przewidzianego dla usług związanych z ubezpieczeniami. W wyniku tej nowelizacji, z dniem 1 lipca 2017 r. wykreślone zostanie zwolnienie, aktualnie dostępne w ramach polskiej ustawy o VAT, dla świadczenia usługi stanowiącej element usługi ubezpieczeniowej, który sam stanowi odrębną całość i jest właściwy oraz niezbędny do świadczenia usługi ubezpieczeniowej. W artykule omówiono pokrótce genezę i uzasadnienie uchwalonej nowelizacji, przedstawione przez legislatora, który powołuje się na nieprawidłową implementację do krajowego porządku prawnego przepisów unijnych, skutkującą nadmiernym rozszerzeniem zakresu zwolnienia. Jako zaś bezpośrednią przyczynę uchwalenia przedmiotowej nowelizacji wskazuje się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w sprawie C-40/15, w którym Trybunał zwrócił uwagę na brak analogii pomiędzy transakcjami ubezpieczeniowych i usługami finansowymi oraz niespójność polskich przepisów ustawy o VAT z przepisami dyrektywy 2006/112/WE. W artykule wskazano na wybrane konsekwencje ekonomiczne i rynkowe opodatkowania części czynności ubezpieczeniowych oraz podkreślono konieczność ekonomicznego uzasadnienia ewentualnych modyfikacji schematów współpracy na rynku ubezpieczeniowym.

Słowa kluczowe: podatek VAT zwolnienie z VAT outsourcing ubezpieczeniowy czynności pomocnicze

Translation of Summaries into English – Anna Tulińska

  • Łukasz Zoń
    Brokering Activity after the Implementation of  Insurance Distribution Directive  – Practical Comments

The article discusses solutions adopted by the draft law on insurance distribution of 22 March 2017 implementing Directive 2016/97 of the European Parliament and the Council of 20 January 2016 on insurance distribution, in terms of practical implications and challenges for insurance brokers’ activity due to the need to adjust to the new legal reality. It mainly indicates  the consequences of maintaining a subjective division of mediation, imposing extensive obligations for identifying customer needs, information requirements aimed at preventing conflicts of interest and a new definition of broker recommendation. It also outlines requirements for the professional development of insurance intermediaries.

Keywords: insurance insurance intermediaries IDD implementation insurance distribution act conflict of interest, transparency broker recommendation

  • Dorota Maśniak, Katarzyna Malinowska
    Distribution Activities in a New Regime of Concluding Insurance Contracts – Selected  Aspects of the Implementation of Directive 2016/97 on Insurance Distribution

The purpose of this  article is to discuss certain legal aspects associated with the implementation of the Directive 2016/97 on insurance distribution. The authors deal with  the most burning issues of distribution activities in the new regime of concluding insurance contracts. Taking into account the extensive regulation of the directive itself, and the proposal for the relevant Polish act on distribution based on it, a comprehensive overview of the new regime goes beyond the framework limited by editorial requirements. For this reason the authors have focused on the objectives of the IDD directive and its implementation methods as well as the separation of insurance mediation from insurance activities in the context of the concept of collective regulation of  insurance distribution and the impact of this solution on the conclusion of insurance contracts. A particular attention has been paid to a dual regime of  insurance distribution emerging in Polish legislation, which will be regulated by both the new act on distribution and the act on insurance and reinsurance activity. A considerable part of the article has been dedicated to the staged information procedure prior to the conclusion of the insurance contract, which is due to the fact that the European Union legislator identified two procedures of the conclusion of insurance contracts, which differ not in the way of reaching the  entity seeking protection, but  in providing (or not) personalised advice.

Keywords: distribution mediation implementation IDD the distribution act

  • Monika Szaraniec
    Future Model of Insurance Mediation in Poland in the Provision of Advisory Services -Proposals on the Background of Insurance Distribution Directive (IDD)

Under the Insurance Distribution Directive advisory services can be provided by any insurance intermediary (even more broadly: an insurance distributor). However, the European legislature allows for the application of  national legal solutions in this area. According to Polish legislation insurance brokers have been obliged to provide advice  to their  clients so far and consulting has not been recognised as the insurance mediation. Under the provisions of the IDD advisory services ought to be included in mediation services and the national legislature must decide which insurance intermediaries shall give advice to customers. Proposals will be evaluated with respect to the provision of advice  by the insurance intermediary in the draft law on insurance distribution. In addition, the author  presents conclusions de lege ferenda for  the legislator related to this issue.

Keywords: insurance distribution insurance agent insurance broker advising the duty to provide information customer protection personalised recommendation

  • Bartosz Kucharski
    Insurance Broker as an Independent Professional

The article is aimed at answering the question whether an insurance broker belongs to the category of so-called independent professions. The question about the legal status of a broker is important in the view of the implementation of Insurance Distribution Directive by Poland. According to the author the term independent profession is ambiguous and may be characterized by pointing certain features that independent professionals should have. Insurance brokers do not meet all the criteria ascribed to liberal professions.  First of all, under the present Insurance Intermediation Act of 22 May 2003 and the governmental draft law on the insurance distribution the broker is presented rather as an entrepreneur and not a kind of profession. Furthermore, both mentioned laws do not envisage the  existence of the obligatory professional self-government of  insurance brokers. In the author’s opinion an insurance broker should be granted the status of an independent profession by the legislator. Taking this into account, he points out the drawbacks of both the present act on insurance intermediation and the governmental draft law that is supposed to implement IDD  and proposes postulates de lege ferenda.

Keywords: insurance mediation insurance broker Insurance Distribution Directive (IDD) independent (liberal)  profession business activity entrepreneur

  • Jakub Pokrzywniak
    Settlements between an Insurance Broker and an Insurance Undertaking in the Light of the Case Law in the Context of the Work on a New Insurance Distribution Act

Insurance broker’s remuneration is not regulated by legislation. Besides, it is not offen the subject of the case law. Nevertheless, a few court decisions have been passed in Poland, which enable us to formulate certain conclusions on the perception of the key issues related to broker’s remuneration by the case law. Firstly, in principle the payment of brokerage to brokers is an accepted practice applied by insurers. Secondly, the case law is seeking a legal basis for the brokerage payment  in the agreement concluded between an insurance broker and an insurer. Thirdly, the actual contribution of the broker to the conclusion of the insurance contract is the condition for the payment of brokerage commission.

Keywords: insurance broker broker’s commission (brokerage) brokerage agreement

  • Magdalena Szczepańska
    New Approach to Unit-Linked Insurance Contracts under Article 23 of the Insurance and Reinsurance Activity Act

The goal of this article is to present general characteristics of a unit-linked life insurance contract. Characteristic features of this agreement have been identified on the basis of Article 23 of the Insurance and Reinsurance Activity Act. In particular, various types of major benefits of the contractual relationship and the rules for determining their amount have been discussed. The analysis included in the article concentrates on the investment elements of this contractual relationship, because this is a feature that distinguishes it from typical  insurance contract. In this respect, insurance capital fund issues have been investigated and the investment risk taken by the policyholder in this contract has been demonstrated as an objectively essential element.

Keywords: unit-linked life insurance contract insurance and reinsurance activity act insurance capital fund partial and total redemption

  • Małgorzata Serwach
    Recourse Claims between the Parties to the Liability Insurance Contract

The aim of this article is to discuss the recourse settlements between the parties of the insurance relationship as soon as the compensation claims of the injured party are fully satisfied. The author outlines the differences between typical and non-typical regression, and  subsequently analyzes the cases where the insurer can report recourse claim to the other party of the civil liability insurance (OC). She presents cases where this entitlement can be reported in compulsory liability insurance and  discusses the potential legal basis for recourse claims of the insurer in voluntary liability coverage. Furthermore, she  presents interpretative doubts related not only to the qualification of such a claim, but also to its admissibility. In summary of her deliberations the author proposes the use of an interpretation that will remain in line with the objective of liability insurance; the functions to be fulfilled by the insurance as well as the recognition that, in the case of certain types of damage, the direct perpetrator should not be relieved of material responsibility for the damage.

Keywords: liability insurance non-standard (special) regression typical regression compulsory insurance and voluntary insurance legal status of the policyholder the insured perpetrator of the damage and the insurer

  • Dorota Walerjan
    Amendment to the VAT Legislation Limiting the Scope of Exemption from this Tax – Some Effects on the Insurance Market Operators

The major objective of this article is to discuss the amendment to the provisions on value added tax (VAT) to limit the scope of  VAT exemption for insurance-related services. As a result of this amendment, effective from 1 July 2017 the exemption currently available under the Polish VAT Act for the provision of the service which is an element of insurance service, and at the same time is a separate activity itself, appropriate and necessary for insurance service provision, will be deleted. The article briefly discusses the origin and explanation of the adopted amendment, presented by the legislator, who relies on the inappropriate implementation of the EU regulations  into the national legal regime, resulting in excessive extension of the scope of the exemption. The  judgment of the Court of Justice of the European Union (CJEU) in case C-40/15 is indicated as the direct cause of the adopted amendment. In this decision the Court drew attention to the lack of analogy between insurance transactions and financial services as well as the inconsistency between the Polish VAT Act and the provisions of Directive 2006/112/EC. Finally, selected economic and market consequences of the taxation of certain insurance activities have been mentioned and the need for economic justification of any modifications to the patterns of cooperation in the insurance market has been stressed in the article.

Keywords: VAT tax VAT exemption insurance outsourcing ancillary activities