Numer 1(98) 2019

Wersją podstawową (referencyjną) czasopisma jest wersja papierowa.

Miesiąc wydania: marzec 2019 r.
Numer: 1 (98)

Spis treści:

Artykuły i rozprawyOrzeczenia i GlosyRecenzje

  • Marcin Orlicki
    Ubezpieczenia grupowe po wejściu w życie ustawy o dystrybucji ubezpieczeń
  • Sława Cwalińska-Weychert, Iwona Kaja
    Spory kompetencyjne dotyczące odpowiedzialności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i zakładu ubezpieczeń na tle obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych – praktyka i rozwiązania legislacyjne
  • Piotr Wrzesiński
    Pracownicze plany kapitałowe w formie ubezpieczenia – aspekty prawne
  • Beata Mrozowska-Bartkiewicz
    Instytucja interwencji produktowej w Europejskim Systemie Nadzoru Finansowego
  • Jacek Woronkiewicz
    Zastosowanie zasady ryzyka w procesie likwidacji szkód w dobrowolnym ubezpieczeniu OC prowadzącego przedsiębiorstwo w świetle orzecznictwa sądowego
  • Małgorzata Serwach
    Obowiązek leczenia oraz obowiązek zachowania staranności a zakres ochrony ubezpieczeniowej w lekarskich ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej

  • Jacek Reps
    Przegląd orzecznictwa sądowego z zakresu prawa ubezpieczeń gospodarczych
  •  Jakub Sewerynik
    Glosa do uchwał Sądu Najwyższego z 10 sierpnia 2018 r. (III CZP 13/18, III CZP 20/18 oraz III CZP 22/18) dotyczących terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę wartości wykupu umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym

  • Szymon Byczko
    Małgorzata Serwach „Ochrona ubezpieczeniowa pacjentów przed negatywnymi skutkami leczenia”

Streszczenia artykułów: English Polski

Marcin Orlicki
Ubezpieczenia grupowe po wejściu w życie ustawy o dystrybucji ubezpieczeń
Artykuł dotyczy zasad zawierania i wykonywania umów ubezpieczeń grupowych po wejściu w życie ustawy o dystrybucji ubezpieczeń. Przedmiotem analizy jest w szczególności pozycja prawna ubezpieczonego (problem uznawania go za klienta), zakres i kształt obowiązków ubezpieczającego i dystrybutora oraz kwestia odpowiedzialności ubezpieczającego za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie tych obowiązków.

Słowa kluczowe: ubezpieczenia na cudzy rachunek ubezpieczenia grupowe dystrybucja ubezpieczeń ubezpieczony dystrybutor klient analiza potrzeb klienta

Sława Cwalińska-Weychert, Iwona Kaja
Spory kompetencyjne dotyczące odpowiedzialności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i zakładu ubezpieczeń na tle obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych – praktyka i rozwiązania legislacyjne
Autorki artykułu, na podstawie analizy roli Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w systemie ubezpieczeń obowiązkowych, wykazały najistotniejsze różnice w odpowiedzialności ubezpieczycieli OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz UFG wobec poszkodowanych. Zdaniem autorek, zidentyfikowane różnice w zasadach tej odpowiedzialności oraz różnice w interpretacji obowiązujących przepisów prawa stanowią najczęstsze źródła sporów kompetencyjnych między zakładami ubezpieczeń i Funduszem w kwestii zaspokajania roszczeń poszkodowanych w zdarzeniach z udziałem nieustalonych sprawców. Zasadniczymi płaszczyznami tych sporów są z jednej strony zagadnienia formalne – czyli istnienie bądź nieistnienie ochrony ubezpieczeniowej sprawcy zdarzenia, a z drugiej strony zagadnienia materialne – czyli uznanie odpowiedzialności albo UFG, albo ubezpieczyciela w okolicznościach danego zdarzenia. Ze względu na złożony charakter tych sporów, ich przebieg jest najczęściej długotrwały, co powoduje nadmiernie wydłużony okres oczekiwania poszkodowanych na należne im świadczenia. Autorki zwracają uwagę, że w regulacjach Unii Europejskiej powyższy problem został już zidentyfikowany i uregulowany przede wszystkim w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103/WE z dnia 16 września 2009 r., w sprawie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych i egzekwowania obowiązku ubezpieczenia od takiej odpowiedzialności.
W art. 11 tej regulacji przesądzono bowiem, że w przypadku sporu między instytucją gwarantującą a zakładem ubezpieczeń, dotyczącego ustalenia, kto musi zapłacić odszkodowanie osobie poszkodowanej, państwa członkowskie zostały zobowiązane do wyznaczenia jednej z tych stron, jako odpowiedzialnej w pierwszej kolejności za niezwłoczne wypłacenie odszkodowania osobie poszkodowanej. Fundusz wielokrotnie wskazywał na negatywne skutki braku pełnej implementacji powyższej regulacji do przepisów naszego prawa krajowego.
Dostrzegając znaczenie powyższych zagadnień polski ustawodawca nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – zgodnie z dyrektywą – ostatecznie rozstrzygnął tę kwestię.

Słowa kluczowe: konsolidacyjna dyrektywa komunikacyjna ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych OC posiadaczy pojazdów mechanicznych UFG PBUKUbezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjnysystem ubezpieczeń obowiązkowychodpowiedzialność za szkody powstałe w związku z ruchem pojazduspory kompetencyjne

Piotr Wrzesiński
Pracownicze plany kapitałowe w formie ubezpieczenia – aspekty prawne
Pracownicze plany kapitałowe stanowią element powszechnego systemu dobrowolnych
III-filarowych programów oszczędzania na cele emerytalne. Z założenia obejmą one wszystkich pracowników, jednak każdy zatrudniony będzie mógł podjąć decyzję o rezygnacji z uczestnictwa w programie. Instytucjami finansowymi uprawnionymi do oferowania PPK będą, obok towarzystw funduszy inwestycyjnych, powszechnych towarzystw emerytalnych i pracowniczych towarzystw emerytalnych, zakłady ubezpieczeń. Umożliwienie gromadzenia kapitału w ramach PPK w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym niesie z pewnością wartość dodaną dla uczestników PPK w postaci ochrony ubezpieczeniowej. Ze względu jednak na specyficzne wymogi regulacyjne oraz odmienność umowy ubezpieczenia od pozostałych form PPK wiąże się to z pewnymi konsekwencjami. Poniższy artykuł jest próbą wskazania najważniejszych kwestii dotyczących oferowania PPK w formie ubezpieczenia, zarówno dotyczących wprost umowy ubezpieczenia, takich jak oferowanie ochrony ubezpieczeniowej, charakter umów o zarządzanie i prowadzenie PPK czy ich dystrybucja, jak również odnoszących się do zagadnień ogólnych, mających jednak wpływ na PPK oferowane przez zakłady ubezpieczeń.

Słowa kluczowe: pracownicze plany kapitałowe umowa ubezpieczenia na życie ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy umowa o zarządzanie PPKumowa o prowadzenie PPKkompleks umówuczestnik PPK

Beata Mrozowska-Bartkiewicz
Instytucja interwencji produktowej w Europejskim Systemie Nadzoru Finansowego
Europejski System Nadzoru Finansowego (ESNF) stanowi ramy nadzoru finansowego w Unii Europejskiej. Głównym celem ESNF jest zapewnienie, aby zasady mające zastosowanie do sektora finansowego były odpowiednio wdrażane we wszystkich państwach członkowskich dla zachowania stabilności finansowej sektora finansowego, promowania zaufania i zapewnienia ochrony konsumentów. Co do zasady, nowe kompetencje dotyczą produktów o charakterze inwestycyjnym, oferowanych zarówno przez instytucje finansowe, jak i zakłady ubezpieczeń. Każdy z Europejskich Urzędów Nadzoru został wyposażony w kompetencje do stosowania instrumentów nadzorczych, w tym w możliwość przeprowadzenia interwencji produktowej, co oznacza posiadanie uprawnienia do wydania decyzji obowiązującej na terenie Unii Europejskiej czasowo zakazującej oferowania określonego typu produktów finansowych, prowadzenia pewnych rodzajów działalności lub praktyk, które zagrażają prawidłowemu funkcjonowaniu i integralności rynków finansowych oraz stabilności systemu finansowego w Unii Europejskiej.
W 2018 r. kompetencje w zakresie podjęcia interwencji produktowej zostały po raz pierwszy wykorzystane przez ESMA w dwóch decyzjach. Są to precedensowe decyzje, które wyznaczają nowe kierunki sprawowania unijnego nadzoru nad instytucjami finansowymi.

Słowa kluczowe: interwencja produktowa nadzór ubezpieczeniowy ubezpieczeniowy produkt inwestycyjny ochrona konsumentów system finansowy Europejski System Nadzoru Finansowego

Jacek Woronkiewicz
Zastosowanie zasady ryzyka w procesie likwidacji szkód w dobrowolnym ubezpieczeniu OC prowadzącego przedsiębiorstwo w świetle orzecznictwa sądowego
Artykuł jest próbą analizy odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczonego, jaką ponosi on na podstawie art. 435 k.c. w kontekście dobrowolnego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej prowadzącego przedsiębiorstwo. Istotne znaczenie ma przede wszystkim ustalenie, jakie kryteria decydują o zastosowaniu zasady ryzyka przy ocenie odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczonego. Ustalenie zasady odpowiedzialności ubezpieczonego wskazuje na specyfikę stosunku ubezpieczeniowego w odniesieniu do umowy ubezpieczenia OC prowadzącego przedsiębiorstwo w stosunku do ubezpieczeń majątkowych mienia, gdyż ubezpieczyciel dokonuje też oceny sytuacji prawnej ubezpieczonego w świetle roszczeń poszkodowanego. W artykule poddano analizie zastosowanie zasady ryzyka, według której odpowiadają ubezpieczeni prowadzący przedsiębiorstwa i kryteria jej ustalenia. Omówiono również rolę i funkcję ubezpieczyciela oraz ubezpieczenia OC prowadzącego przedsiębiorstwo w kontekście ustalania zasad odpowiedzialności ubezpieczonych.

Słowa kluczowe: zasada ryzyka przedsiębiorstwo ruch sił przyrody reżim odpowiedzialnościobiektywizacjaodpowiedzialność cywilna prowadzącego przedsiębiorstwo

Małgorzata Serwach
Obowiązek leczenia oraz obowiązek zachowania staranności a zakres ochrony ubezpieczeniowej w lekarskich ubezpieczeniach OC
Tematem niniejszej publikacji jest obowiązek leczenia oraz obowiązek zachowania staranności, których naruszenie może prowadzić do powstania odpowiedzialności cywilnej lekarza. Powołane obowiązki są rozpatrywane z punktu widzenia ich zakresu, znaczenia dla odpowiedzialnego podmiotu oraz dla ubezpieczyciela w ramach ubezpieczenia OC.
Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych, nazywane powszechnie prawem do leczenia, odgrywa decydującą rolę w polskim systemie ochrony zdrowia. Jego podstawą są nie tylko przepisy różnych ustaw medycznych, ale przede wszystkim konstytucja RP (art. 68). Uprawnienie to może być ograniczone w sytuacji, gdy lekarz w skuteczny sposób odstąpi od prowadzonego leczenia, w ogóle nie podejmie się terapii chorego lub powoła się na klauzulę sumienia. Jeżeli jednak konieczne jest udzielenie określonego świadczenia zdrowotnego w ramach niezwłocznej pomocy lekarskiej, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki – prawo pacjenta jest silniejsze niż ww. uprawnienia lekarza.
Nie mniejszą rolę odgrywa obowiązek zachowania staranności. Dotyczy on całego procesu diagnostyczno-terapeutycznego, zarówno działania, jak i zaniechania lekarza, poszczególnych procedur medycznych, wykorzystania aktualnej wiedzy medycznej, posługiwania się wyrobami medycznymi lub produktami leczniczymi. Chodzi przy tym o dołożenie staranności wymaganej od profesjonalisty (art. 355 § 2 k.c.).
Nie budzi wątpliwości, że naruszenie obowiązku leczenia lub obowiązku staranności objęte jest zakresem ochrony ubezpieczeniowej w ubezpieczeniach OC. Problem powstaje jednak w sytuacji, gdy określone działanie lub zaniechanie lekarza będzie prowadzić do naruszenia prawa pacjenta, ale nie dojdzie do powstania szkody na osobie. Wówczas nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte, czy samo naruszenie obowiązku leczenia prowadzi do powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela OC. Zagadnienie to nabiera coraz większego praktycznego znaczenia.

Słowa kluczowe: odpowiedzialność lekarza za szkodę wyrządzoną pacjentowi obowiązek leczenia obowiązek starannego działania ubezpieczenia medyczne

Translation of Summaries into English– Anna Tulińska

Marcin Orlicki
Group Insurance after the Entry into Force of the Insurance Distribution Act
The article discusses the principles of the conclusion and execution of group insurance contracts after the entry into force of the Insurance Distribution Act. It particularly analyzes the legal position of the insured (the problem of recognizing them as clients), the scope and shape of the policyholder’s and distributor’s obligations, as well as the responsibility of the policyholder for non-fulfilment or improper fulfilment of these duties.

Keywords: insurance on someone else’s account group insurance insurance distribution the insured distributor  client  client needs analysis

Sława Cwalińska-Weychert, Iwona Kaja
Competence Disputes Relating to Liability of the Insurance Guarantee Fund and an Insurance Undertaking on the Background of Compulsory Motor Liability Insurance – Practical and Legislative Solutions
The authors of this article, having analyzed the role of the Insurance Guarantee Fund in the compulsory insurance system, show the most significant differences in the liability of motor liability insurers and the IGF towards the injured. In their opinion, the identified differences in the liability principles and the differences in the interpretation of the applicable laws are the most frequent sources of competence disputes between insurance undertakings and the Fund, particularly about the competence of one of them in the claims settlement of victims of incidents involving unidentified perpetrators. On the one hand, these disputes are essentially held over formal issues, such as the existence or non-existence of insurance cover of the perpetrator and, on the other hand, over substantive ones, namely the recognition of the liability of either the IGF or the insurer in the circumstances of the event. Owing to their complex nature these disputes are frequently long-lasting, which results in the victims waiting for an extremely long time for their compensation. The authors emphasize that in the European Union the above problem has already been identified and was mostly regulated by the Directive 2009/103/EC of the European Parliament and Council of 16 September 2009 relating to insurance against civil liability in respect of the use of motor vehicles, and the enforcement of the obligation to insure against such liability. In Article 11 of the regulation it is stated that in the event of a dispute between the guarantee institution and the insurer, about determining who must compensate the victim, the Member States are required to designate one of those parties to be responsible in the first instance for paying the compensation to the victim without delay. The Insurance Guarantee Fund has repeatedly pointed to the negative effects of the lack of full implementation of this regulation to our national legislation. It consequently must have led to competence disputes and the need for conflict resolution in courts, at the expense of victims waiting long for being paid the compensation. Having recognized the importance of the above problems, the Polish legislator finally resolved this issue by the Act of 23 October 2018, amending the act on compulsory insurance, the Insurance Guarantee Fund and the Polish Motor Insurers’ Bureau in accordance with the directive. In the above amendment it has been indicated that in the event of a competence dispute the insurance undertaking is required to satisfy the justified claims, but at the same time the obligation has been imposed on the Fund to reimburse the paid compensation to the insurer, in the situation when the responsibility of the Fund to the victim of the accident was established. According to the authors, the entry into force of this regulation on 31 December 2018 should eliminate from the market the phenomenon of justified claims being not settled in due time.

Keywords: Consolidated Motor Insurance Directive the Act on compulsory motor liability insurance the Insurance Guarantee Fund the Polish Motor InsurersBureauIGFcompulsory insurance systemmotor liability insurancecompetence disputes

Piotr Wrzesiński
Employee Capital Plans in the Form of Insurance – Legal Aspects
Employee Capital Plans (PPK in Polish) are a part of a common system of voluntary pension savings schemes under the third pillar. They are assumed to cover all employees. However, each employee will be able to opt out of the participation in the program. The financial institutions eligible to offer Employee Capital Plans will include investment fund companies, general pension societies and employee pension societies as well as insurance companies. The opportunity to collect capital within the framework of Employee Capital Funds in the form of unit-linked life insurance will have an additional value for the participants, namely an insurance cover. Nevertheless, due to particular regulatory requirements and the difference between the insurance contract and other forms of Employee Capital Funds, it involves certain consequences. The present article is an attempt to address the essential issues concerning Employee Capital Funds offered in the form of insurance, regarding the insurance contract itself, suchas insurance coverage or the nature of the contracts for the management and operation of Employee Capital Plans, as well as general matters, which exert an influence on the ECPs provided by insurance undertakings.

Keywords: employee capital plans life insurance contract insurance capital fund a contract of management of the Employee Capital Plan a contract of operation of the Employee Capital Plan set of contracts participant of the Employee Capital Plan

Beata Mrozowska-Bartkiewicz
Product Intervention Measures in the European System of Financial Supervision
The European System of Financial Supervision (ESFS) sets a framework of financial supervision in the European Union. Its main objective is to ensure that the rules applicable to the financial sector are properly implemented in all the Member States to preserve the financial stability of the financial sector, promote trust and guarantee consumer protection. The new powers refer to investment-related products, offered by both financial institutions and insurance undertakings. Each European supervisory authority is endowed with the power to apply supervisory measures, including the product intervention, which means the power to issue a decision binding in the European Union to temporarily prohibit the provision of certain financial products, conducting some activities or practices which threaten the proper operation and integrity of financial markets or the stability of the financial system in the European Union. In 2018 the product intervention measures were adopted by ESMA for the first time in two decisions, namely on the prohibition of the provision, distribution and sale of binary options to retail clients and on the restriction of the provision, distribution or sale of contracts for differences (CFDs) to retail clients. These precedent decisions will set the new directions for the EU supervision of financial institutions, mainly because of the issuing authority, which is not national, but European, and whose decisions are automatically applied in the territories of the Member States.

Keywords: product intervention product intervention insurance supervision insurance investment product  consumer protection  financial system the European System of Financial Supervision

Jacek Woronkiewicz
The Application of the Principle of Risk in Claims Settlement in Voluntary Business Liability Insurance in the Light of Case Law
This article is an attempt to analyze the insured’s liability for damages pursuant to art. 435 of the Civil Code in the context of voluntary business liability insurance. Above all, it is vital to lay down the criteria which decide about the application of the principle of risk while assessing the insured’s liability for damages. The establishment of the principle of the liability of the insured person points out the specific character of the insurance relationship in the business liability insurance contract in relation to the property insurance, as the insurer shall also assesses the legal situation of the insured person, in the light of the victim’s claims. This article explores the application of the principle of risk, according to which the insured entrepreneurs are liable and the criteria for its adoption. Besides, the roles and functions of the insurer and business liability insurance have been discussed in the context of formulating the liability rules of the insured.

Keywords: the principle of risk enterprise  the movement of the forces of nature  the liability regime objectification business liability

Małgorzata Serwach
Duty of treatment and duty of care, and scope of insurance coverage in medical liability insurance
The subject of this publication is the duty of treatment and the duty of care, a breach of which may lead to civil liability of a physician. These duties are considered from the point of view of their scope, meaning for the responsible entity and for the insurer under civil liability insurance.
The duty of care is no less important. It applies to the entire diagnostic and therapeutic process, both to the action and omission of a physician, individual medical procedures, the use of current medical knowledge, the use of medical devices or medicinal products. The point is to exercise care and diligence required of a professional (art. 355 § 2 of the [Polish] Civil Code).
There is no doubt that a breach of the dutyof treatment or the duty of care falls under the scope of insurance cover in civil liability insurance. The problem arises,however, when a certain action or omission of the doctor leads to an infringement of the patient’s right, but no personal injury occurs. Then, it has not been clearly resolved whether the mere breach of the obligation of treatment leads to the liability of the civil liability insurer. This issue is gaining more and more practical meaning.

Keywords: doctor’s liability for damage to a patient duty of treatment  duty of care  civil liability insurancemedical insurance